Samen Spreken
Samen Denken
Samen Werken

home wie wij zijn wat wij doen en voor wie publicaties contact

Acteren en contempleren: de kunst van het weven | Erik Boers

Afgelopen week verbleven Peter van Hooft en ik drie dagen in het Karmelietenklooster op de Ezelstraat te Brugge voor onze halfjaarlijkse retraite ‘Zwijgen en Spreken’.

We zijn daar graag, want door de Karmelieten worden we - anders dan door bijvoorbeeld de Benedictijnen - vrij gelaten in de vorm die we geven aan onze retraite. De Karmelieten stammen uit een traditie van verspreide kluizenaars op de berg Karmel. Noodgedwongen werden zij in de dertiende eeuw een orde waarin iedere monnik zich schaarde onder de Regel, maar ze stralen nog steeds de tolerantie voor ieders eigen pad uit.

Het is een kloosterorde die de stilte zoekt, creëert en cultiveert.

"Stilte laat de schaduwzijden van het leven toe, vlucht er niet voor weg, laat hun gif werken als een vuur dat onze innerlijke beeldvormen afbreekt, tot wij vloeiend zijn. Nu wordt stilte stille eerbied: wij laten onszelf en de ander tot hun recht komen."

(Kees Waaijman: De mystieke ruimte van de Karmel, p. 189)

De historische muren van het gehele kloostercomplex ademen deze stilte uit. In 1631 namen de bruingepijde paters hun intrek in de Ezelstraat (http://www.sarephta.be/). De imposante kerk, het omvangrijke hoofdgebouw en de hoge muur omsluiten een (momenteel) volop bloeiende kloostertuin. Af en toe waaide er afgelopen week wat feestgedruis over de muur, afkomstig van de Heilige Bloedprocessie: een drukbezochte optocht met veel historisch geklede groepen rond het relikwie met bloed van Christus.

Binnen die kloostertuin is een kleine ommuurde kluis met een eigen tuin en twee cellen. Daar verblijven wij en voeren onze eigen rite uit van afwisselend aandachtsmeditatie, yoga oefeningen, tekstlezing en een wijsgerig gesprek. In grote lijnen volgen we het ritme van de paters (6 paters en 1 frater om precies te zijn): wanneer zij om 7 uur de Eucharistie vieren beginnen wij met mediteren; om 12 uur staat voor ons het warm eten klaar, dat wij nuttigen in het pesthuisje (daar woonden destijds in isolatie de monniken die de pestslachtoffers verzorgden); om 21 uur sluiten wij de dag af in de kapel.

Het is steeds weer een verademing om tijdens zo’n retraite tot rust te komen. De witte muur vlak voor mij tijdens de zitmeditatie en de stille tuin om mij heen tijdens de loopmeditatie brengen mijn ogen en oren tot rust. En daarmee ook de drukke taferelen op het projectiescherm in mijn hoofd. De film vertraagt. De hartslag daalt, de hartstochten worden milder. Het helpt me de kalme blik te ontwikkelen die nodig is om tijdens de gesprekken die ik begeleid te beslissen wanneer wel of niet bijgestuurd kan of moet worden.

We lazen dit keer Plato’s dialoog De Staatsman. Een tekst vol kronkelige redeneringen op zoek naar de essentie van de staatsman, inclusief een uitstapje naar de mythologie. De meest willekeurige onderscheidingen  en meest onwaarschijnlijke tussendefinities duiken op. Op zoek naar een definitie wordt geoefend wat een goede bestuurder hoort te doen: nauwgezet redeneren (de dialectica bedrijven).

We pasten dit zelf ook toe in een denkgesprek over ‘wilskracht’, tijdens een wandeling van twee uur over de vestingwallen rond Brugge. Net als de vreemdeling die de jonge Socrates bij de hand neemt, probeerden wij greep te krijgen op dat begrip door steeds te zoeken naar een beslissende tweedeling: is het fysiek of mentaal, persoonlijk of collectief, rationeel of irrationeel, bewust of onbewust etc. Een prettig verwarrende zoektocht.

Aan het eind van de dialoog wordt de staatsman gezien als een meester in de weefkunst. (Wat een nieuw licht werpt op de achternaam van de nationalistische politicus en huidige burgemeester van Antwerpen Bart de Wever.) De ideale staatsman verbindt mensen als een wever: hij vervlecht de energieken en dapperen met de kalmen en bezonnenen tot een evenwichtig staatsbestuur.

Het in de juiste mate combineren van dapperheid en bezonnenheid lijkt me een noodzakelijke voorwaarde voor goed staatsmanschap, maar niet toereikend. Het is een (deugdzame) houding voor ieder die in de dagelijkse praktijk wijs wil handelen. Daarom vind je deze noodzakelijke vervlechting tussen het energieke en het kalme ook terug in een goed Socratisch Gesprek. Het oproepen van  een emotioneel geladen hittepunt wordt gecombineerd met een kalme bezinning over wat  daar zich daar eigenlijk afspeelt.

En ik  herken die vervlechting in mijn persoonlijk leven: het zoeken naar een goede balans tussen enerzijds het energieke, sportieve, initiatiefrijke en anderzijds het lezende, denkende, schrijvende. Zowel acteren op de luidruchtige markt als contempleren in het verstilde klooster. 

 
English

Erik Boers
Mag ik je wat vragen?
 
De dood van Socrates: een schilderij
 
Echt dwarsdenken
 
Ken je mij?
 
Een boek schrijf je nooit alleen...
 
Een eeuw Internationale School voor Wijsbegeerte: van wijsbegeerte naar bezonnenheid
 
Ondermijnt de smartphone het goede gesprek? Een boekbespreking *
 
Maximes rond succes
 
"Leiders zijn lummels"
 
Herdenken en verhalen: stilstaan bij stilstaan
 
Moed: een experiment
 
Zijn wij wel een bestuur?
 
Kritische boekbespreking: Richard Barrett: The Values-driven Organization
 
Mantelzorg is kantelzorg
 
Diaboloog: twee strijdige willen met elkaar in gesprek
 
Van stellige opvatting naar onderzoekende vraag
 
Een kijkje in de bestuurskamer
 
Antifragiel
 
'Stondpunt', een denkoefening
 
De bloedfabriek en de brave burger
 
Een goed gesprek in de High Tech
 
Hemelvaart 2014: verstilling
 
De lof van het vooroordeel
 
Vier gespreksdeugden
 
Kun je samen nadenken?
 
Bezinnen of beslissen?
 
Mis en scene
 
Karakter versus transparantie
 
Spinoza in bedrijf
 
CSI en Socrates
 
Strepen trekken
 
Het paradoxale gesprek in de taiga (een vervolg)
 
Anastasia, zoemende ceders en het Socratisch Cafe
 
Converseren conserveren in de VS
 
Hannah Arendt, martelares?
 
Acteren en contempleren: de kunst van het weven
 
'Hoe geleerder, hoe verkeerder'
 
Filosoferen: klare taal en taal onklaar maken
 
Filosofie en wilskracht, een korte boekbespreking
 
Kritische boekbespreking: "Theorie U" van C. O. Scharmer
 
Tijd voor een gesprek?
 
Een gesprek over eenheid
 
Een goed gesprek van 3 dagen over afspraak, verantwoordelijkheid, discipline
 
Van lezen naar luisteren
 
Geloven: hoe iets verzonnen is en toch bestaat
 
Boekbespreking: "Identiteit"
 
Koninklijke Dialoog
 
Maximes over Europa en Beschaving
 
Boekbespreking: 'De vermoeide samenleving' van Byung-Chul Han
 
Filosofen zijn spraakmakers, geen afspraakmakers
 
Kampvuurgesprek
 
Over laptops en leidinggeven
 
Stuntelige dialoog
 
Het Socratisch Tweegesprek
 
Overstap naar de politiek
 
Een lastig moment van stilte
 
Cognitieve illusies
 
Meer casussen in een Socratische dialoog
 
Gedichten om de denkruimte te openen
 
Authenticiteit
 
Medea
 
Boekbespreking: 'Socratic Citizenship'
 
Samenwerken in een fractie
 
De Nationale Ombudsman
 
Boekbespreking 'Presterende Bestuurders'
 
Over controle en vertrouwen
 
Boekbespreking 'Athene; het leven van de eerste democratie'
 
Restauratie Irritatie
 
Boekbespreking 'Utopie van de Vrije Markt'
 
De Publieke Dialoog
 
Muziek
 
Kiezen, keuzes maken, beslissen
 
Een stomp in je maag
 
Van werkvraag naar denkvraag
 
Populisme en de keukentafel
 
Slim zijn
 

Jurjen van de Groep

Piek Visser - Knijff

Erica Koch

Brunhilde Legeland

Andert Loman

Pieter Mostert

Maarten Rienks

Links

Blogs
Mag ik je wat vragen? | Erik Boers
 
Het juiste midden is geen middenweg | Erica Koch
 
De dood van Socrates: een schilderij | Erik Boers
 
Echt dwarsdenken | Erik Boers
 
Ken je mij? | Erik Boers
 
Meer blogs >>
 
 

Het Nieuwe Trivium B.V. - filosoferen in organisaties | Postbus 490, 5600 AL Eindhoven | 06 - 46118982 | info@hetnieuwetrivium.nl |