Samen Spreken
Samen Denken
Samen Werken

home wie wij zijn wat wij doen en voor wie publicaties contact

Echt dwarsdenken | Erik Boers

In het laatste Eindhovens Socratisch Café van 2016 hebben we collectief dwarsgedacht over het thema ‘echtheid’. Dwarsdenken verwijst naar de kritische rol die de filosofie speelt: in de woorden van Nietzsche “unzeitgemäss denken”, tegen de tijdgeest in. Voor je het weet leg je met Socratische Gesprekken (en varianten daarop) enkel bloot wat er zoal gedacht wordt door de betrokkenen. Het loont echter ook de moeite om eens dwars tegen de gekoesterde inzichten in te denken. Dat voorkomt tunnelvisie en zelfgenoegzaamheid.

We werkten met een groep van 20 deelnemers, hadden tweeënhalf uur de tijd en zijn als volgt te werk gegaan.

Bij de opening van het café stonden we eerst even stil bij het gekozen thema, echtheid.
Dit thema was ingebracht door Dimitri, één van onze gespreksleiders, werkzaam op Avans Hogeschool. Voor zijn studenten heeft hij een Café Socrates ingericht, zie https://www.youtube.com/watch?v=LNgf9orvrP8. En die studenten wilden graag nadenken over het thema ‘echtheid, authenticiteit’, ingegeven door het verschil in de wijze waarop mensen zich via sociale media presenteren en de ‘echte werkelijkheid’.
Op de tafels hadden we overigens het memoryspel ‘Fake for Real’ uitgespreid ter inspiratie: http://www.fakeforreal.com.

Het gesprek begon met een rondje waarin ieder zijn/haar naam zei en de eerste associatie met het thema. Vervolgens splitsten we op in drie groepen. Per groep werd de gespreksvorm “Kort betoog en vragenrondes” gevolgd, zie p. 233 van ons boek “Publieke Bezinning” (ISVW Uitgevers, 2016). Die methodiek kent de volgende stappen:

Ronde 1 (5 min):

Bereid een kort betoog (zandloper, anderhalve minuut) voor waarin je jouw kijk op het thema  ‘echtheid’ helder verwoordt. Breng concrete ervaring(en) in om je argumentatie te illustreren. Betrek zoveel mogelijk facetten van het thema in je antwoord, inclusief jouw oprechte zorgen.

Ronde 2 (10 min):

Ieder houdt een kort betoog; na elk betoog is het even stil, om informatieve vragen te noteren.

Ronde 3 (10 min):

Ieder mag 1 informatieve vraag aan 1 ander stellen; een vraag om de ander beter te begrijpen. De ander antwoordt bondig (wel toereikend), zonder dat er een discussie ontstaat.

Ronde 4 (10 min):

Nogmaals zo’n vragenronde

Ronde 5 (15 min):

Onderzoek wat de gemeenschappelijke of opvallende kenmerken zijn van dit denken over ‘echtheid’. Noteer die voor jezelf.

Hierop volgde een zesde ronde essay schrijven. Elke deelgroep splitste zich op in tweetallen. Elk tweetal nam één van de gemeenschappelijke/opvallende kenmerken als uitgangspunt en ging onderzoeken of je daar ook anders tegenaan kunt kijken. Naar aanleiding van hun gesprek schreven ze per tweetal een kort essay, pakweg 5 zinnen, waarin deze dwarsdenkrichting stevig werd neergezet. Waar bijvoorbeeld ‘ongehoorzaamheid’ opdook als kenmerk van authenticiteit, werd duidelijk gemaakt dat juist gehoorzaamheid een teken van echtheid was. Waar in eerste instantie ‘intuïtie’ werd aangewezen als bron van echte kennis werd een pleidooi gehouden voor de realiteitszin van de ratio. Tegen echtheid als een eigenschap van een voorwerp of uitspraak werd ingebracht dat echtheid geen eigenschap is, maar een machtsclaim: “Dit is echt waar”, “Dit is echt de laatste keer!”. Deze essays werden kort voorgedragen in de deelgroepen. Je kunt er ook voor kiezen om dit in de plenaire groep te laten doen. Dat vormt dan een mooie afronding van het hele gesprek. En een goede opstap naar de borrel.

De exercitie leverde prikkelende uitspraken op, hilariteit en waardering voor 'asociaal' denken. Het was de vraag of iedereen echt geloofde in wat hij of zij dwarsdacht. Maar ja, wat is het belang van echt eigenlijk? 

 
English

Erik Boers
Mag ik je wat vragen?
 
De dood van Socrates: een schilderij
 
Echt dwarsdenken
 
Ken je mij?
 
Een boek schrijf je nooit alleen...
 
Een eeuw Internationale School voor Wijsbegeerte: van wijsbegeerte naar bezonnenheid
 
Ondermijnt de smartphone het goede gesprek? Een boekbespreking *
 
Maximes rond succes
 
"Leiders zijn lummels"
 
Herdenken en verhalen: stilstaan bij stilstaan
 
Moed: een experiment
 
Zijn wij wel een bestuur?
 
Kritische boekbespreking: Richard Barrett: The Values-driven Organization
 
Mantelzorg is kantelzorg
 
Diaboloog: twee strijdige willen met elkaar in gesprek
 
Van stellige opvatting naar onderzoekende vraag
 
Een kijkje in de bestuurskamer
 
Antifragiel
 
'Stondpunt', een denkoefening
 
De bloedfabriek en de brave burger
 
Een goed gesprek in de High Tech
 
Hemelvaart 2014: verstilling
 
De lof van het vooroordeel
 
Vier gespreksdeugden
 
Kun je samen nadenken?
 
Bezinnen of beslissen?
 
Mis en scene
 
Karakter versus transparantie
 
Spinoza in bedrijf
 
CSI en Socrates
 
Strepen trekken
 
Het paradoxale gesprek in de taiga (een vervolg)
 
Anastasia, zoemende ceders en het Socratisch Cafe
 
Converseren conserveren in de VS
 
Hannah Arendt, martelares?
 
Acteren en contempleren: de kunst van het weven
 
'Hoe geleerder, hoe verkeerder'
 
Filosoferen: klare taal en taal onklaar maken
 
Filosofie en wilskracht, een korte boekbespreking
 
Kritische boekbespreking: "Theorie U" van C. O. Scharmer
 
Tijd voor een gesprek?
 
Een gesprek over eenheid
 
Een goed gesprek van 3 dagen over afspraak, verantwoordelijkheid, discipline
 
Van lezen naar luisteren
 
Geloven: hoe iets verzonnen is en toch bestaat
 
Boekbespreking: "Identiteit"
 
Koninklijke Dialoog
 
Maximes over Europa en Beschaving
 
Boekbespreking: 'De vermoeide samenleving' van Byung-Chul Han
 
Filosofen zijn spraakmakers, geen afspraakmakers
 
Kampvuurgesprek
 
Over laptops en leidinggeven
 
Stuntelige dialoog
 
Het Socratisch Tweegesprek
 
Overstap naar de politiek
 
Een lastig moment van stilte
 
Cognitieve illusies
 
Meer casussen in een Socratische dialoog
 
Gedichten om de denkruimte te openen
 
Authenticiteit
 
Medea
 
Boekbespreking: 'Socratic Citizenship'
 
Samenwerken in een fractie
 
De Nationale Ombudsman
 
Boekbespreking 'Presterende Bestuurders'
 
Over controle en vertrouwen
 
Boekbespreking 'Athene; het leven van de eerste democratie'
 
Restauratie Irritatie
 
Boekbespreking 'Utopie van de Vrije Markt'
 
De Publieke Dialoog
 
Muziek
 
Kiezen, keuzes maken, beslissen
 
Een stomp in je maag
 
Van werkvraag naar denkvraag
 
Populisme en de keukentafel
 
Slim zijn
 

Jurjen van de Groep

Piek Visser - Knijff

Erica Koch

Brunhilde Legeland

Andert Loman

Pieter Mostert

Maarten Rienks

Links

Blogs
Mag ik je wat vragen? | Erik Boers
 
Het juiste midden is geen middenweg | Erica Koch
 
De dood van Socrates: een schilderij | Erik Boers
 
Echt dwarsdenken | Erik Boers
 
Ken je mij? | Erik Boers
 
Meer blogs >>
 
 

Het Nieuwe Trivium B.V. - filosoferen in organisaties | Postbus 490, 5600 AL Eindhoven | 06 - 46118982 | info@hetnieuwetrivium.nl |