Samen Spreken
Samen Denken
Samen Werken

home wie wij zijn wat wij doen en voor wie publicaties contact

Een boek schrijf je nooit alleen... | Erik Boers

In welke traditie staat de publieke dialoog en waarom is juist in deze tijd de publieke dialoog van belang?*

Een boek schrijf je nooit alleen. Zeker dit boek niet. We hebben het met z’n zeven geschreven, met z’n vieren geredigeerd. Maar zelfs als er maar één auteur op de omslag vermeld staat toont de bibliografie aan het eind het koor dat meezingt op de achtergrond. Peter Sloterdijk vergelijkt in zijn essay “Regels voor het mensenpark” het schrijven van boeken met het sturen van brieven, maar dan over de eeuwen heen. Plato valt nog steeds op de deurmat bij veel filosofen. Anderen sturen een woedend epistel naar Descartes.

Kortom: elk boek staat in een traditie, dus ook dit boek. Maar niet alleen dit boek, ook de daarin beschreven gesprekspraktijk: de publieke dialoog.

  1. Natuurlijk verwijzen we als eerst naar de school van Leonard Nelson en de Philosophisch Politische Akademie. Begin vorig eeuw is hij gestart met dit soort gesprekken in het onderwijs en in politieke context om de broze democratie in de Republiek van Weimar te ondersteunen (en te corrigeren). Enkele kernelementen van de publieke dialoog zijn direct ontleend aan deze school.
  2. En we staan in de traditie van het ‘polderen’. In 1386 riep Filip de Stoute voor het eerst een  Staten Generaal bijeen. 630 jaar geleden! Let wel: staten betekent ‘standen’. Dus verschillende standen werden verenigd en geraadpleegd. Vooral als er weer geld nodig was, neem ik aan.
  3. Joods/Grieks/Romeinse wortels in onze cultuur:
    a. Het bijbelboek Job, geschreven in de vijfde eeuw vChr: Job wordt op de proef gesteld, gaat met zijn vrienden in gesprek, verheft zijn stem, zonder God te veroordelen. God prijst hem daarvoor uiteindelijk. De mens heeft recht van spreken, zelfs tegenover de hoogst mogelijke instantie.
    b. Ongeveer zelfde tijd. Socrates in gesprek op de Atheense  Agora, met jan en alleman, ten dienste van het goed samenleven in de stad. Op de achtergrond de volksraad als bestuursorgaan, aselect gekozen uit verschillende standen. Socrates voerde zijn bezinnende gesprekken nooit binnen die volksraad. Daar werd alles strategisch en in machtstermen geduid.
    c. De Romeinse retorenscholen rond jaar 0 van bijvoorbeeld Quintellianus. Leren anderen te overtuigen in de Senaat, bij de rechtbank. Bij iemand als Cicero kwamen filosofie/bezinning en politiek bedrijven samen.
  4. De renaissance mens Montaigne heft in zijn beroemde Essays een loflied op het gesprek aan als meest aangename en noodzakelijk in een mensenleven.
  5. En dan de Verlichting: de rede en redelijkheid voorop. Hier ontstaan:
    a. In de 17de eeuw de populaire Parijs Salons, waar bijvoorbeeld Benjamin Frankling te gast was, één van de Founding Fathers van de VS. Ook David Hume was onder de indruk van deze salons. Volgens hem werd een gesprek over politiek pas echt vruchtbaar wanneer daarbij vrouwen  aanwezig zijn.
    b. 18de eeuw: Britse coffeehouses: lange tafel, banken erlangs. Hingen samen met het ontstaan van de eerste kranten. In de coffeehouses kon je kranten lezen en erover met elkaar in gesprek gaan. Alle standen door elkaar.
    c. In de 19de eeuw opgevolgd door de Debating Societies. Een soort schaduw parlementen. Een beetje stad had zo’n debatteerclub. Een kweekvijver voor politiek talent. Volgens vaste regels op een beschaafde manier met elkaar in gesprek over hete hangijzers. Ook in Nederland zijn ze zeer actief geweest, bijvoorbeeld de Vrijdags Vereeniging. Hier stak en liberaal ideaal achter: in alle redelijkheid en op het scherp van de snede tot waarheid en juiste besluitvorming komen.
  6. Dat brengt me bij mijn tweede onderwerp: het acute belang van de publieke dialoog. Want  deze debateerclubs werden naar de achtergrond verdrongen door de opkomst van de massapartijen in de tweede helft van de 19de eeuw. En met name uit de socialistische hoek werd door arbeiders zeer sceptisch gekeken naar deze debaterende hoge heren. Nu de partijpolitiek op zijn retour lijkt te zijn (gegeven het geringe aantal actieve leden) moeten we weer op zoek naar ruimte voor het publieke gesprek.
  7. Daarnaast raakt onze gesprekcultuur uitgehold. Laat ik twee kwalijke ontwikkelingen noemen: de talkshows en facebook. De talloze talkshows op televisie  verleiden burgers om het gesprek passief te consumeren met een glas wijn en wat nootjes op de bank. Bovendien krijgen mensen hierdoor het idee dat je in een goed gesprek slechts 7 minuten per onderwerp hebt en dat je snedig moet optreden omdat je anders door de sidekick wordt afgeserveerd.
  8. En dan Facebook: dit toont zijn ware gezicht weer eens rond Sylvana Simons. Sinds de optredende individualisering in de jaren 70 en 80 meent iedereen dat hij/zij moet kunnen zeggen wat hij denkt of voelt. Dat levert zelden een goed gesprek op. Facebook is een verhullende naam: er komt geen gezicht aan te pas. En in de publieke dialoog zoals wij die vormgeven zijn de te hoop lopende partijen lijfelijk aanwezig in binnen en buitenkring. Ze dienen zich oprecht in te leven in de knelpunten van de andere partij. Dat kan niet vrijblijvend gebeuren, want je ziet de ander in de ogen.
  9. Tenslotte: onze samenleving maakt een omslag  van leungedrag naar meer participatie door de burgers, meer ondersteuning dan sturing door de overheid. Zestig jaar lang hebben we de uitvoering van collectieve taken overgedragen aan de overheid. Nu nemen/leggen we die verantwoordelijkheid terug. Maar het is lastig voor ambtenaren in een faciliterende rol te blijven wanneer mondige, hoogopgeleide burgers vanuit hun particuliere initiatieven ervan uit gaan dat juist die ambtenaren het algemeen belang in de gaten houden. Met het voeren van publieke dialogen leren burgers een brede blik te ontwikkelen, zodat zij weer het algemeen belang onder ogen kunnen en durven zien. Dat vraag tijd en moeite. Bildung tot vrije burgers. En juist daarop zijn gespreksvormen als Publieke Beraadkamer, D50 en de Beschouwburg gericht.

 *        uitgesproken tijdens het Diner Pensant ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van WING en de publicatie van het boek “Publieke Bezinning: Socratische dialogen over maatschappelijke vraagstukken” op 1 juni 2016 

 
English

Erik Boers
Geslaagde retraite "Zwijgen en Spreken" op nieuwe locatie bij de Dominicanen
 
Mag ik je wat vragen?
 
De dood van Socrates: een schilderij
 
Echt dwarsdenken
 
Ken je mij?
 
Een boek schrijf je nooit alleen...
 
Een eeuw Internationale School voor Wijsbegeerte: van wijsbegeerte naar bezonnenheid
 
Ondermijnt de smartphone het goede gesprek? Een boekbespreking *
 
Maximes rond succes
 
"Leiders zijn lummels"
 
Herdenken en verhalen: stilstaan bij stilstaan
 
Moed: een experiment
 
Zijn wij wel een bestuur?
 
Kritische boekbespreking: Richard Barrett: The Values-driven Organization
 
Mantelzorg is kantelzorg
 
Diaboloog: twee strijdige willen met elkaar in gesprek
 
Van stellige opvatting naar onderzoekende vraag
 
Een kijkje in de bestuurskamer
 
Antifragiel
 
'Stondpunt', een denkoefening
 
De bloedfabriek en de brave burger
 
Een goed gesprek in de High Tech
 
Hemelvaart 2014: verstilling
 
De lof van het vooroordeel
 
Vier gespreksdeugden
 
Kun je samen nadenken?
 
Bezinnen of beslissen?
 
Mis en scene
 
Karakter versus transparantie
 
Spinoza in bedrijf
 
CSI en Socrates
 
Strepen trekken
 
Het paradoxale gesprek in de taiga (een vervolg)
 
Anastasia, zoemende ceders en het Socratisch Cafe
 
Converseren conserveren in de VS
 
Hannah Arendt, martelares?
 
Acteren en contempleren: de kunst van het weven
 
'Hoe geleerder, hoe verkeerder'
 
Filosoferen: klare taal en taal onklaar maken
 
Filosofie en wilskracht, een korte boekbespreking
 
Kritische boekbespreking: "Theorie U" van C. O. Scharmer
 
Tijd voor een gesprek?
 
Een gesprek over eenheid
 
Een goed gesprek van 3 dagen over afspraak, verantwoordelijkheid, discipline
 
Van lezen naar luisteren
 
Geloven: hoe iets verzonnen is en toch bestaat
 
Boekbespreking: "Identiteit"
 
Koninklijke Dialoog
 
Maximes over Europa en Beschaving
 
Boekbespreking: 'De vermoeide samenleving' van Byung-Chul Han
 
Filosofen zijn spraakmakers, geen afspraakmakers
 
Kampvuurgesprek
 
Over laptops en leidinggeven
 
Stuntelige dialoog
 
Het Socratisch Tweegesprek
 
Overstap naar de politiek
 
Een lastig moment van stilte
 
Cognitieve illusies
 
Meer casussen in een Socratische dialoog
 
Gedichten om de denkruimte te openen
 
Authenticiteit
 
Medea
 
Boekbespreking: 'Socratic Citizenship'
 
Samenwerken in een fractie
 
De Nationale Ombudsman
 
Boekbespreking 'Presterende Bestuurders'
 
Over controle en vertrouwen
 
Boekbespreking 'Athene; het leven van de eerste democratie'
 
Restauratie Irritatie
 
Boekbespreking 'Utopie van de Vrije Markt'
 
De Publieke Dialoog
 
Muziek
 
Kiezen, keuzes maken, beslissen
 
Een stomp in je maag
 
Van werkvraag naar denkvraag
 
Populisme en de keukentafel
 
Slim zijn
 

Jurjen van de Groep

Piek Visser - Knijff

Erica Koch

Brunhilde Legeland

Andert Loman

Pieter Mostert

Maarten Rienks

Links

Blogs
Patientparticipatie: stamelen en tasten door Loudi Langelaan | Blogs
 
Geslaagde retraite "Zwijgen en Spreken" op nieuwe locatie bij de Dominicanen | Erik Boers
 
Mag ik je wat vragen? | Erik Boers
 
Het juiste midden is geen middenweg | Erica Koch
 
De dood van Socrates: een schilderij | Erik Boers
 
Meer blogs >>
 
 

Het Nieuwe Trivium B.V. - filosoferen in organisaties | Postbus 490, 5600 AL Eindhoven | 06 - 46118982 | info@hetnieuwetrivium.nl |