Samen Spreken
Samen Denken
Samen Werken

home wie wij zijn wat wij doen en voor wie publicaties contact

Herdenken en verhalen: stilstaan bij stilstaan | Erik Boers

Herdenken is – verhalen van mensen laten voortleven door ze te delen vanuit het hart.

Op 4 mei dachten we samen na over het thema 'herdenken' in het Socratisch Café Eindhoven. Een passend thema voor deze avond. Ons café werd opgevrolijkt door het bezoek van vier studenten van de Bernard LievegoedUniversity, basisopleiding Liberal Arts. Professionals op het gebied van de Vrije Kunsten – in opleiding.

Toen iedereen gezeten was rond de lange tafel in het atelier, opende ik de avond met de volgende dichtregels:

Kom vanavond met verhalen
hoe de oorlog is verdwenen,
en herhaal ze honderd malen:
alle malen zal ik wenen.

Mijn schoonvader Andries de Kock, naar wie mijn zoon Dries is vernoemd, droeg deze strofe altijd voor op de avond van 4 of 5 mei. Dat is me bijgebleven.

Deze strofe vormt het slotvers van een lang gedicht van Leo Vroman, getiteld Vrede–verschenen in De Gids (1954). Het eerste vers wordt stevig aangezet: al komt er nog zo'n grote vredesduif met nog zo'n grote olijftak, mijn verdriet om de oorlog wordt er niet minder van.

Vrede

Komt een duif van honderd pond,
een olijfboom in zijn klauwen,
bij mijn oren met zijn mond
vol van koren zoete vrouwen,
vol van kirrende verhalen
hoe de oorlog is verdwenen
en herhaalt ze honderd malen:
alle malen zal ik wenen.

Aan het eind van het gedicht duikt de geciteerde versie van deze strofe op.

Maar Leo Vroman heeft het hier niet bij laten zitten. In 2011, ruim een halve eeuw later, verscheen onderstaand gedicht (In: Daar,uitgeverij Querido).

De kleinste vrede

Als een musje van achttien gram
met wat olijfdrab aan zijn teentje
op een ochtend bij ons kwam,
en nog eentje, en nog eentje,

dan na onderling beramen
keken zij mij even aan
en tjilpten een verhaaltje samen,
ik zou er geen tjilp van verstaan,

maar zou een vrede ondergaan en
dan voelde ik alle haat en
pijn dit land verlaten.
En o mijn tranen.
O mijn tranen

De toon van de dichter is hier lichter. Geen grote gebaren en verhalen, maar het ondergaan van een gevoel van vrede. Dat doet tranen dit land verlaten.

Na deze aftrap volgde een rondje kennismaken, inclusief persoonlijke associaties bij het thema. Zo vertelde onze nestor Ton over zijn gedwongen vertrek als katholiek jochie van 9 uit Rotterdam naar wildvreemde mensen in het stijfprotestante Emmen, om daar de Hongerwinter te overleven. Aan de andere kant van het spectrum vertelde een student over de verveling die hem altijd overviel bij herdenkingsplichtmatigheden. Verhalen, verhalen! We gingen een interessant open onderzoek tegemoet!

Dat onderzoek gaven we de vorm van een Definitiegesprek: #19 VrijeRuimte Praktijkboek. De groep verdeelde zich in vier viertallen, en ging parallel op zoek naar een eerste omschrijving van 'herdenken' op basis van eigen ervaringen.

Deze ronde sloten we af met een gemeenschappelijke herdenkingservaring: we gingen buiten staan tegen de klok van achten en namen twee minuten stilte in acht. Terug in de deelgroepen werd deze ervaring meegenomen in het lopende onderzoek. Stilstaan bij stilstaan.

De eerste omschrijvingen werden uitgewisseld en (kritisch)bevraagd. Aangevuld met de wijsheid van de anderen gingen de groepen weer uiteen om een laatste redactionele slag te maken:

Is de omschrijving nauwkeurig genoeg?
Is de omschrijving rijk genoeg om alles te omvatten?
Bakent de omschrijving voldoende af, bijvoorbeeld t.o.v. het begrip 'vieren'?
Wat is het precies? Wat brengt het teweeg? Wat is er voor nodig?
De eigen tekst, elkaar Socratisch bevragen: Wat bedoel je? Klopt dat echt? Waarom is dat van belang? Zijn er tegenvoorbeelden mogelijk?

Aan het eind van het onderzoek hingen er vier definities aan de wand, waarover nog lang werd doorgesproken bij het afsluitende drankje. Eén daarvan staat bovenaan dit weblog. De andere luiden:

Herdenken is - het je verplaatsen in een gebeurtenis, in poging verlies en leed steeds opnieuw bewust betekenis te geven.

Herdenken is - in verbondenheid stilstaan bij een betekenisvol mensch of gebeurtenis door die verhalen voort te laten leven.

Herdenken,
Verhalen van levens toelaten,
Stilstaand meevoelen,
Bewust wordend,
Van eigen verantwoordelijkheid,
Mezelf bewegend;
Tot hernieuwde keuzes
Helend opbouwend.

Maar ja: is dit laatste een definitie of een gedicht? Kan een gedicht een definitie zijn? Wat is je definitie van definitie?

Daarover moeten we, op een ander moment, maar weer eens nadenken - herdenken.

 
English

 
Geslaagde retraite "Zwijgen en Spreken" op nieuwe locatie bij de Dominicanen
 
Mag ik je wat vragen?
 
De dood van Socrates: een schilderij
 
Echt dwarsdenken
 
Ken je mij?
 
Een boek schrijf je nooit alleen...
 
Een eeuw Internationale School voor Wijsbegeerte: van wijsbegeerte naar bezonnenheid
 
Ondermijnt de smartphone het goede gesprek? Een boekbespreking *
 
Maximes rond succes
 
"Leiders zijn lummels"
 
Herdenken en verhalen: stilstaan bij stilstaan
 
Moed: een experiment
 
Zijn wij wel een bestuur?
 
Kritische boekbespreking: Richard Barrett: The Values-driven Organization
 
Mantelzorg is kantelzorg
 
Diaboloog: twee strijdige willen met elkaar in gesprek
 
Van stellige opvatting naar onderzoekende vraag
 
Een kijkje in de bestuurskamer
 
Antifragiel
 
'Stondpunt', een denkoefening
 
De bloedfabriek en de brave burger
 
Een goed gesprek in de High Tech
 
Hemelvaart 2014: verstilling
 
De lof van het vooroordeel
 
Vier gespreksdeugden
 
Kun je samen nadenken?
 
Bezinnen of beslissen?
 
Mis en scene
 
Karakter versus transparantie
 
Spinoza in bedrijf
 
CSI en Socrates
 
Strepen trekken
 
Het paradoxale gesprek in de taiga (een vervolg)
 
Anastasia, zoemende ceders en het Socratisch Cafe
 
Converseren conserveren in de VS
 
Hannah Arendt, martelares?
 
Acteren en contempleren: de kunst van het weven
 
'Hoe geleerder, hoe verkeerder'
 
Filosoferen: klare taal en taal onklaar maken
 
Filosofie en wilskracht, een korte boekbespreking
 
Kritische boekbespreking: "Theorie U" van C. O. Scharmer
 
Tijd voor een gesprek?
 
Een gesprek over eenheid
 
Een goed gesprek van 3 dagen over afspraak, verantwoordelijkheid, discipline
 
Van lezen naar luisteren
 
Geloven: hoe iets verzonnen is en toch bestaat
 
Boekbespreking: "Identiteit"
 
Koninklijke Dialoog
 
Maximes over Europa en Beschaving
 
Boekbespreking: 'De vermoeide samenleving' van Byung-Chul Han
 
Filosofen zijn spraakmakers, geen afspraakmakers
 
Kampvuurgesprek
 
Over laptops en leidinggeven
 
Stuntelige dialoog
 
Het Socratisch Tweegesprek
 
Overstap naar de politiek
 
Een lastig moment van stilte
 
Cognitieve illusies
 
Meer casussen in een Socratische dialoog
 
Gedichten om de denkruimte te openen
 
Authenticiteit
 
Medea
 
Boekbespreking: 'Socratic Citizenship'
 
Samenwerken in een fractie
 
De Nationale Ombudsman
 
Boekbespreking 'Presterende Bestuurders'
 
Over controle en vertrouwen
 
Boekbespreking 'Athene; het leven van de eerste democratie'
 
Restauratie Irritatie
 
Boekbespreking 'Utopie van de Vrije Markt'
 
De Publieke Dialoog
 
Muziek
 
Kiezen, keuzes maken, beslissen
 
Een stomp in je maag
 
Van werkvraag naar denkvraag
 
Populisme en de keukentafel
 
Slim zijn
 

--> Erik Boers
25 jaar geleden: mijn eerste kennismaking met het Socratisch gesprek in Duitsland
 
Geslaagde retraite "Zwijgen en Spreken" op nieuwe locatie bij de Dominicanen
 
Mag ik je wat vragen?
 
De dood van Socrates: een schilderij
 
Echt dwarsdenken
 
Ken je mij?
 
Een boek schrijf je nooit alleen...
 
Een eeuw Internationale School voor Wijsbegeerte: van wijsbegeerte naar bezonnenheid
 
Ondermijnt de smartphone het goede gesprek? Een boekbespreking *
 
Maximes rond succes
 
"Leiders zijn lummels"
 
Herdenken en verhalen: stilstaan bij stilstaan
 
Moed: een experiment
 
Zijn wij wel een bestuur?
 
Kritische boekbespreking: Richard Barrett: The Values-driven Organization
 
Mantelzorg is kantelzorg
 
Diaboloog: twee strijdige willen met elkaar in gesprek
 
Van stellige opvatting naar onderzoekende vraag
 
Een kijkje in de bestuurskamer
 
Antifragiel
 
'Stondpunt', een denkoefening
 
De bloedfabriek en de brave burger
 
Een goed gesprek in de High Tech
 
Hemelvaart 2014: verstilling
 
De lof van het vooroordeel
 
Vier gespreksdeugden
 
Kun je samen nadenken?
 
Bezinnen of beslissen?
 
Mis en scene
 
Karakter versus transparantie
 
Spinoza in bedrijf
 
CSI en Socrates
 
Strepen trekken
 
Het paradoxale gesprek in de taiga (een vervolg)
 
Anastasia, zoemende ceders en het Socratisch Cafe
 
Converseren conserveren in de VS
 
Hannah Arendt, martelares?
 
Acteren en contempleren: de kunst van het weven
 
'Hoe geleerder, hoe verkeerder'
 
Filosoferen: klare taal en taal onklaar maken
 
Filosofie en wilskracht, een korte boekbespreking
 
Kritische boekbespreking: "Theorie U" van C. O. Scharmer
 
Tijd voor een gesprek?
 
Een gesprek over eenheid
 
Een goed gesprek van 3 dagen over afspraak, verantwoordelijkheid, discipline
 
Van lezen naar luisteren
 
Geloven: hoe iets verzonnen is en toch bestaat
 
Boekbespreking: "Identiteit"
 
Koninklijke Dialoog
 
Maximes over Europa en Beschaving
 
Boekbespreking: 'De vermoeide samenleving' van Byung-Chul Han
 
Filosofen zijn spraakmakers, geen afspraakmakers
 
Kampvuurgesprek
 
Over laptops en leidinggeven
 
Stuntelige dialoog
 
Het Socratisch Tweegesprek
 
Overstap naar de politiek
 
Een lastig moment van stilte
 
Cognitieve illusies
 
Meer casussen in een Socratische dialoog
 
Gedichten om de denkruimte te openen
 
Authenticiteit
 
Medea
 
Boekbespreking: 'Socratic Citizenship'
 
Samenwerken in een fractie
 
De Nationale Ombudsman
 
Boekbespreking 'Presterende Bestuurders'
 
Over controle en vertrouwen
 
Boekbespreking 'Athene; het leven van de eerste democratie'
 
Restauratie Irritatie
 
Boekbespreking 'Utopie van de Vrije Markt'
 
De Publieke Dialoog
 
Muziek
 
Kiezen, keuzes maken, beslissen
 
Een stomp in je maag
 
Van werkvraag naar denkvraag
 
Populisme en de keukentafel
 
Slim zijn
 

Jurjen van de Groep

Piek Visser - Knijff

Erica Koch

Brunhilde Legeland

Andert Loman

Pieter Mostert

Maarten Rienks

Links

Blogs
25 jaar geleden: mijn eerste kennismaking met het Socratisch gesprek in Duitsland | Erik Boers
 
Patientparticipatie: stamelen en tasten door Loudi Langelaan | Blogs
 
Geslaagde retraite "Zwijgen en Spreken" op nieuwe locatie bij de Dominicanen | Erik Boers
 
Mag ik je wat vragen? | Erik Boers
 
Het juiste midden is geen middenweg | Erica Koch
 
Meer blogs >>
 
 

Het Nieuwe Trivium BV, filosoferen in organisaties | Postb. 490 5600 AL Eindhoven | 0646118982 | info@hetnieuwetrivium.nl |