Samen Spreken
Samen Denken
Samen Werken

home wie wij zijn wat wij doen en voor wie publicaties contact

De bloedfabriek en de brave burger | Erik Boers

Vorige week ontving ik een oproepkaart van de Bloedbank, tegenwoordig Sanquin geheten. En voor het eerst in ruim dertig jaar twijfelde ik of ik hier nog wel aan moest meewerken.

Ergens begin jaren tachtig, net op kamers in Amsterdam, ben ik bloeddonor geworden uit een soort gevoel van burgerplicht, een vorm van solidariteit. Op de eerste verdieping van een pand in de Valkenburgerstraat ging je, na controle van je bloeddruk, hartslag en ijzergehalte, op een stretcher liggen en werd je lek geprikt. Na afloop kreeg je een kop koffie ingeschonken ter compensatie. Lekker ongecompliceerd.

Met mijn verhuizing naar Eindhoven heb ik me laten overschrijven, zodat ik nu zo’n twee keer per jaar mijn bloed aflever bij de bloedbank achter het Diaconessenhuis, tegenwoordig Maxima Medisch Centrum – locatie Eindhoven. Inmiddels is de inrichting aldaar super de luxe verzorgd met openzwaaiende deuren, ruime ontvangstbalie, rustige keuringsruimtes, prachtige ligstoelen, knipperende apparaten, een koffiecorner etc.. Je moet wel heel wat meer formulieren invullen voordat je bloed mag doneren. In de loop der jaren zijn nogal wat risicofactoren in beeld gekomen (aids, drugs, exotische ziekten, piercings, tatoeages, kijkoperaties,  …). Om teleurstelling te voorkomen word je gevraagd thuis via internet te checken of je wel in aanmerking komt. Wanneer je bijvoorbeeld op reis bent geweest buiten de Benelux mag je een x aantal weken geen bloed geven, vanwege het nijlbaarsvirus o.i.d. Langzamerhand lijkt het een soort gunst dat je bloed mag geven.

Eén van de vragen luidt of je instemt met wetenschappelijk onderzoek van je bloed. Tot nu toe vatte ik dat op als een inherent onderdeel van mijn burgerplicht. Maar enkele maanden geleden las ik een boek over het reilen en zeilen van een startend farmaceutisch bedrijf en toen dacht ik: wetenschappelijk onderzoek met bloedcellen, daar gaat veel geld in om! Hoe zit dat bij Sanquin?

Internet tovert snel de jaarrekening 2012 op mijn scherm. Na twee minuten pdf doorbladeren vond er een grote transformatie plaats: ik wist mij geen burger meer, maar leverancier! Sanquin heeft een totale omzet van ruim 400 miljoen Euro en een winst van ruim 20 miljoen. De omzet van de bloedbank in Nederland is ruim 160 miljoen (excl. bloedplasma) bij een bestand van ca. 400.000 donoren. Als die allemaal twee keer per jaar doneren kom ik uit op een literprijs van 400 Euro - aan de pomp, d.w.z. de prijs die ziekenhuizen betalen zonder dat ze over de grens goedkoper mogen tanken. Sanquin is niet langer een ideële instelling als het Rode Kruis, maar een goedlopende bloedfabriek, internationaal opererend (vandaar die nieuwe naam, waarschijnlijk), met een monopolie op de bloedvoorziening in Nederland en gedeeltelijk geprivatiseerd rond allerlei nieuwe wetenschappelijke producten en diensten. Boven de 2500 medewerkers zetelt een driekoppige Raad van Bestuur, die in totaal 773.000 Euro verdienden - ruim boven de Balkenende norm. 

Zoals gezegd: ik voel me niet langer een burger die uit solidariteit (en voor een goed gevoel) een bijdrage levert aan de gezondheid van anderen, maar een grondstofleverancier. En uit die rolverwisseling komt de  twijfel voort of ik nog wel langer mijn halve litertjes wil bijdragen. Die rolverwisseling heeft voor mij ongemerkt plaats gevonden, tot ik  laatst in de cijfers dook. Maar feitelijk heeft die rolwisseling al lang geleden plaats gevonden: halverwege mijn donorbestaan, in 1998,  ontstond Sanquin uit een fusie van de Nederlandse bloedbanken en het Centraal Laboratorium van de Bloedtransfusiedienst van het Nederlandse Rode Kruis. En al die tijd voelde ik mij nog burger, terwijl achter de schermen de marktwerking werd ingezet. Wat een naïviteit!

Als ik er even bij stil sta duiken verschillende vragen op. Is mijn twijfel wel terecht? Is het eigenlijk wel erg om in plaats van burger leverancier te zijn? Sluiten die twee elkaar echt uit? En nog precieser: gedroeg ik mij daadwerkelijk  als burger bij de bloedbank?

Om met de tweede vraag te beginnen: stel dat Sanquin mij gaat betalen als leverancier, hoe zou dat voelen? Als we de winst over 2012 verdelen over 800.000 donaties kom je op 25 Euro per keer uit. Zelfs als die prijs verdubbelt is dat geen aantrekkelijk bedrag voor mij. Het kost me al snel anderhalf uur werktijd. Vroeger kreeg ik verlof van mijn werkgever, dan was het een leuk tussendoortje. (Werkgevers sponsoren op die manier Sanquin.). Als ZZP-er ervaar ik het toch als omzetverlies. Het is in ieder geval niet aantrekkelijk om leverancier te zijn in plaats van burger. Ik kan me daarbij ook nog voorstellen dat Sanquin niet wil werken met betaalde donoren: voor je het weet vult iedereen de formulieren wenselijk in om zo in ieder geval een zakcentje te verdienen.

Vallen mijn leverancier en burger zijn eigenlijk niet samen op dit moment? Er is immers niets veranderd in mijn bijdrage aan de samenleving: nog steeds komt mijn donorbloed terecht bij patiënten in het ziekenhuis met wie ik mij solidair voel. De vraag is dan onder andere wat burgerschap kenmerkt. Laat ik daar eens ‘zeggenschap’ aan koppelen, zoals ik kan stemmen binnen mijn gemeente. Om burgerschap meer inhoud te geven zou Sanquin een donorraad (vergadering van ‘aandeelhouders in natura’) kunnen instellen. Die raad kan zich bijvoorbeeld buigen over de (ideële) projecten waarin de winst wordt gestoken of over de noodzaak van die super de luxe uitvoering van de  afnamelocaties. Op die manier kan ik wellicht tegelijkertijd burger en leverancier zijn.

Tenslotte de vraag of ik me daadwerkelijk een burger toon als bloeddonor. Laat ik eerlijk zijn: het is op zijn best een passief burgerschap. Want ik had mij slecht op de hoogte gesteld van de ontwikkelingen binnen de bloedbank. En ik heb me al helemaal niet gemengd in het gesprek over die ontwikkelingen. Mijn zeggenschap had ik gemakzuchtig uitbesteed, denkende/hopende dat door de ‘verantwoordelijken’ mijn belangen zorgvuldig zouden worden meegenomen in de besluitvorming. Burgerschap vraagt meer dan af en toe je steentje bijdragen – en je daar trots over voelen. Je zult je ook moeten mengen in het gesprek over de manier waarop het samenleven wordt ingericht.

Wat staat me nu te doen? Doorgaan met doneren, ook al krijg ik geen vergoeding en is er nog geen donorraad ingesteld? Of me eerst in het gesprek mengen? Het valt niet mee om een brave burger te zijn.

 
English

Erik Boers
Geslaagde retraite "Zwijgen en Spreken" op nieuwe locatie bij de Dominicanen
 
Mag ik je wat vragen?
 
De dood van Socrates: een schilderij
 
Echt dwarsdenken
 
Ken je mij?
 
Een boek schrijf je nooit alleen...
 
Een eeuw Internationale School voor Wijsbegeerte: van wijsbegeerte naar bezonnenheid
 
Ondermijnt de smartphone het goede gesprek? Een boekbespreking *
 
Maximes rond succes
 
"Leiders zijn lummels"
 
Herdenken en verhalen: stilstaan bij stilstaan
 
Moed: een experiment
 
Zijn wij wel een bestuur?
 
Kritische boekbespreking: Richard Barrett: The Values-driven Organization
 
Mantelzorg is kantelzorg
 
Diaboloog: twee strijdige willen met elkaar in gesprek
 
Van stellige opvatting naar onderzoekende vraag
 
Een kijkje in de bestuurskamer
 
Antifragiel
 
'Stondpunt', een denkoefening
 
De bloedfabriek en de brave burger
 
Een goed gesprek in de High Tech
 
Hemelvaart 2014: verstilling
 
De lof van het vooroordeel
 
Vier gespreksdeugden
 
Kun je samen nadenken?
 
Bezinnen of beslissen?
 
Mis en scene
 
Karakter versus transparantie
 
Spinoza in bedrijf
 
CSI en Socrates
 
Strepen trekken
 
Het paradoxale gesprek in de taiga (een vervolg)
 
Anastasia, zoemende ceders en het Socratisch Cafe
 
Converseren conserveren in de VS
 
Hannah Arendt, martelares?
 
Acteren en contempleren: de kunst van het weven
 
'Hoe geleerder, hoe verkeerder'
 
Filosoferen: klare taal en taal onklaar maken
 
Filosofie en wilskracht, een korte boekbespreking
 
Kritische boekbespreking: "Theorie U" van C. O. Scharmer
 
Tijd voor een gesprek?
 
Een gesprek over eenheid
 
Een goed gesprek van 3 dagen over afspraak, verantwoordelijkheid, discipline
 
Van lezen naar luisteren
 
Geloven: hoe iets verzonnen is en toch bestaat
 
Boekbespreking: "Identiteit"
 
Koninklijke Dialoog
 
Maximes over Europa en Beschaving
 
Boekbespreking: 'De vermoeide samenleving' van Byung-Chul Han
 
Filosofen zijn spraakmakers, geen afspraakmakers
 
Kampvuurgesprek
 
Over laptops en leidinggeven
 
Stuntelige dialoog
 
Het Socratisch Tweegesprek
 
Overstap naar de politiek
 
Een lastig moment van stilte
 
Cognitieve illusies
 
Meer casussen in een Socratische dialoog
 
Gedichten om de denkruimte te openen
 
Authenticiteit
 
Medea
 
Boekbespreking: 'Socratic Citizenship'
 
Samenwerken in een fractie
 
De Nationale Ombudsman
 
Boekbespreking 'Presterende Bestuurders'
 
Over controle en vertrouwen
 
Boekbespreking 'Athene; het leven van de eerste democratie'
 
Restauratie Irritatie
 
Boekbespreking 'Utopie van de Vrije Markt'
 
De Publieke Dialoog
 
Muziek
 
Kiezen, keuzes maken, beslissen
 
Een stomp in je maag
 
Van werkvraag naar denkvraag
 
Populisme en de keukentafel
 
Slim zijn
 

Jurjen van de Groep

Piek Visser - Knijff

Erica Koch

Brunhilde Legeland

Andert Loman

Pieter Mostert

Maarten Rienks

Links

Blogs
Patientparticipatie: stamelen en tasten door Loudi Langelaan | Blogs
 
Geslaagde retraite "Zwijgen en Spreken" op nieuwe locatie bij de Dominicanen | Erik Boers
 
Mag ik je wat vragen? | Erik Boers
 
Het juiste midden is geen middenweg | Erica Koch
 
De dood van Socrates: een schilderij | Erik Boers
 
Meer blogs >>
 
 

Het Nieuwe Trivium B.V. - filosoferen in organisaties | Postbus 490, 5600 AL Eindhoven | 06 - 46118982 | info@hetnieuwetrivium.nl |