Samen Spreken
Samen Denken
Samen Werken

home wie wij zijn wat wij doen en voor wie publicaties contact

Hannah Arendt, martelares? | Erik Boers

Vorige week heb ik de film van Margarethe von Trotta met Barbara Sukowa als Hannah Arendt gezien (klik hier voor een link naar de trailer).

Een filosoof aan het werk in beeld gebracht: liggend op de sofa, ogen dicht, brandende sigaret in de hand; venijnig typend aan een tafeltje met schrijfmachine. En stevig discussiërend met vrienden, collega’s, studenten en tegenstanders. Prachtig om te zien.

Ik heb er nooit bij stil gestaan, maar zij bleef haar colleges in het Duits geven. Taal en spraak spelen een belangrijke rol in haar werk. Het beviel me dat de film drietalig bleek (Duits, Engels en Ivriet). In een bewaard gebleven tv-interview legt ze o.a. uit waarom ze trouw is gebleven aan haar taal (klik hier om het interview te bekijken).

Dit interview toont een Hannah Arendt met meer gevoel voor humor dan het filmpersonage. In de film wordt met de nodige zwaarte ingezoomd op haar martelaarsrol als onafhankelijke denker die door vriend en vijand wordt beschimpt.

Dit neerzetten als martelaar lijkt mij misplaatst. Want juist Hannah Arendt verzette zich tegen het martelaarschap dat de Joodse gemeenschap naar zich toetrok. Het denken in termen van engelachtige martelaren en duivelse beulen stelde zij aan de kaak door aan te tonen dat de beul een onnadenkende boekhouder was. En door duidelijk te maken dat de Joodse Raad deze boekhouder efficiënte ondersteuning bood. Daarmee riep ze veel protest op. Men beschuldigde haar ervan Eichmann vrij te pleiten. En ze toonde geen medelijden met het gruwelijke lot van haar eigen volk. Op dit laatste reageerde zij door te zeggen dat zij niet dacht in termen van volken, want daar was de ellende nu net begonnen.

De film over Hannah Arendt is populair, net als haar gedachtegoed. Onlangs verscheen een nieuwe vertaling van haar laatste, postume, werk “Denken”. Vanwaar die groeiende belangstelling? Wellicht omdat haar aanklacht tegen de onnadenkendheid binnen het bureaucratische Nazisysteem resoneert met het gevoel dat ook wij in een tijd leven waarin we onnadenkend meewerken aan een (economisch) systeem dat ongemerkt desastreuze gevolgen heeft.

Wat staat ons dan te doen? “Denken” zegt Hannah Arendt. Maar wat is denken? En hoe weet je dat dit denken ons in staat stelt het kwaad te vermijden? Daarnaar is ze blijven zoeken, tot aan het eind van haar leven. Naast ‘denken’ is er behoefte aan ‘wilskracht’, stelt ze. Want met alleen denken zet je nog niets in beweging. Maar wat is wilskracht? En hoe hangt het samen met denken? Helaas is haar boek over ‘Willen’ niet verder gekomen dan enkele eerste verkenningen die als tweede deel van “Life of the Mind” nog niet vertaald zijn in het Nederlands.

Met Maarten Rienks werk ik momenteel aan een programma rond Wilskracht, om meer zicht te krijgen op deze menselijke eigenschap en op de relatie met ons denken.

 
English

Erik Boers
Geslaagde retraite "Zwijgen en Spreken" op nieuwe locatie bij de Dominicanen
 
Mag ik je wat vragen?
 
De dood van Socrates: een schilderij
 
Echt dwarsdenken
 
Ken je mij?
 
Een boek schrijf je nooit alleen...
 
Een eeuw Internationale School voor Wijsbegeerte: van wijsbegeerte naar bezonnenheid
 
Ondermijnt de smartphone het goede gesprek? Een boekbespreking *
 
Maximes rond succes
 
"Leiders zijn lummels"
 
Herdenken en verhalen: stilstaan bij stilstaan
 
Moed: een experiment
 
Zijn wij wel een bestuur?
 
Kritische boekbespreking: Richard Barrett: The Values-driven Organization
 
Mantelzorg is kantelzorg
 
Diaboloog: twee strijdige willen met elkaar in gesprek
 
Van stellige opvatting naar onderzoekende vraag
 
Een kijkje in de bestuurskamer
 
Antifragiel
 
'Stondpunt', een denkoefening
 
De bloedfabriek en de brave burger
 
Een goed gesprek in de High Tech
 
Hemelvaart 2014: verstilling
 
De lof van het vooroordeel
 
Vier gespreksdeugden
 
Kun je samen nadenken?
 
Bezinnen of beslissen?
 
Mis en scene
 
Karakter versus transparantie
 
Spinoza in bedrijf
 
CSI en Socrates
 
Strepen trekken
 
Het paradoxale gesprek in de taiga (een vervolg)
 
Anastasia, zoemende ceders en het Socratisch Cafe
 
Converseren conserveren in de VS
 
Hannah Arendt, martelares?
 
Acteren en contempleren: de kunst van het weven
 
'Hoe geleerder, hoe verkeerder'
 
Filosoferen: klare taal en taal onklaar maken
 
Filosofie en wilskracht, een korte boekbespreking
 
Kritische boekbespreking: "Theorie U" van C. O. Scharmer
 
Tijd voor een gesprek?
 
Een gesprek over eenheid
 
Een goed gesprek van 3 dagen over afspraak, verantwoordelijkheid, discipline
 
Van lezen naar luisteren
 
Geloven: hoe iets verzonnen is en toch bestaat
 
Boekbespreking: "Identiteit"
 
Koninklijke Dialoog
 
Maximes over Europa en Beschaving
 
Boekbespreking: 'De vermoeide samenleving' van Byung-Chul Han
 
Filosofen zijn spraakmakers, geen afspraakmakers
 
Kampvuurgesprek
 
Over laptops en leidinggeven
 
Stuntelige dialoog
 
Het Socratisch Tweegesprek
 
Overstap naar de politiek
 
Een lastig moment van stilte
 
Cognitieve illusies
 
Meer casussen in een Socratische dialoog
 
Gedichten om de denkruimte te openen
 
Authenticiteit
 
Medea
 
Boekbespreking: 'Socratic Citizenship'
 
Samenwerken in een fractie
 
De Nationale Ombudsman
 
Boekbespreking 'Presterende Bestuurders'
 
Over controle en vertrouwen
 
Boekbespreking 'Athene; het leven van de eerste democratie'
 
Restauratie Irritatie
 
Boekbespreking 'Utopie van de Vrije Markt'
 
De Publieke Dialoog
 
Muziek
 
Kiezen, keuzes maken, beslissen
 
Een stomp in je maag
 
Van werkvraag naar denkvraag
 
Populisme en de keukentafel
 
Slim zijn
 

Jurjen van de Groep

Piek Visser - Knijff

Erica Koch

Brunhilde Legeland

Andert Loman

Pieter Mostert

Maarten Rienks

Links

Blogs
Patientparticipatie: stamelen en tasten door Loudi Langelaan | Blogs
 
Geslaagde retraite "Zwijgen en Spreken" op nieuwe locatie bij de Dominicanen | Erik Boers
 
Mag ik je wat vragen? | Erik Boers
 
Het juiste midden is geen middenweg | Erica Koch
 
De dood van Socrates: een schilderij | Erik Boers
 
Meer blogs >>
 
 

Het Nieuwe Trivium B.V. - filosoferen in organisaties | Postbus 490, 5600 AL Eindhoven | 06 - 46118982 | info@hetnieuwetrivium.nl |