Samen Spreken
Samen Denken
Samen Werken

home wie wij zijn wat wij doen en voor wie publicaties contact

Boekbespreking: "Identiteit" | Erik Boers

“Mensen zijn competitieve wezens die vooral uit zijn op hun eigen profijt. Op het maatschappelijk vlak is dat in het voordeel van ons allemaal, want iedereen zal zijn uiterste best doen om aan de top te geraken. Daardoor krijgen we betere en goedkopere producten in combinatie met een efficiëntere dienstverlening binnen een ééngemaakte vrije markt, zonder inmenging van de overheid. Dit is ethisch correct, want het slagen of mislukken van een individu in die competitie hangt volledig af van diens eigen inspanningen. Iedereen is bijgevolg zelf verantwoordelijk voor het eigen succes of falen. Vandaar het belang van onderwijs, want onze wereld is een razendsnel evoluerende kenniseconomie die om hoogopgeleide mensen met flexibele competenties vraagt. Eén hogeronderwijsdiploma is goed, twee is beter en levenslang leren een must! Iedereen moet blijven groeien. Immers de competitie is bikkelhard. Vandaar ook de dwingende noodzaak aan functioneringsgesprekken en constante evaluaties, dit alles geleid door de onzichtbare hand vanuit een centraal management.” (p. 116)

Dit is de korte samenvatting van het grote verhaal dat vandaag de dag onze cultuur beheerst en dat bijgevolg onze identiteit vormt, schrijft Paul Verhaeghe halverwege zijn nieuwste boek. Een scherp geformuleerde samenvatting van het heersende neo-liberale mensbeeld dat onze samenleving - en de organisaties waarin wij werken - doordrenkt.

“Identiteit” vormt een interessante aanvulling op Hans Achterhuis’ “De utopie van de vrije markt” waarnaar ook enkele malen verwezen wordt. Vanuit zijn achtergrond als klinisch psycholoog voegt Verhaeghe verhelderende analyses toe aan dat boek. Centraal in die analyse staat de ‘meritocratie’. David Hume schreef al dat een maatschappij georganiseerd op grond van 'merit' onvermijdelijk eindigt in het uit elkaar vallen van de gemeenschap. Verhaeghe toont met praktische voorbeelden dat de aanvankelijke winst van meritocratie (meer erkenning voor je prestaties, meer zeggenschap, een betere beloning) al snel omslaat in een groot moreel verlies. Want uiteindelijk worden enkel de meest productieven beloond, waardoor een bikkelharde competitie ontstaat op erkende bijdragen. Een topdown opgelegd kwaliteitshandboek, dat bepaalt wat een erkende bijdrage is, verzwakt de betrokkenheid bij de werknemers ('Ze luisteren toch niet') en de bijbehorende toenemende controlesystemen ondermijnen het verantwoordelijkheidsbesef ('Zolang ik binnen de lijntjes kleur, kunnen ze me niks maken'). Het ogenschijnlijk zo succesvolle, maar frauduleuze en inmiddels failliete Enron met zijn ‘rank and yank’ systeem is hiervoor illustratief.

Dit alles heeft ook consequenties voor de denkgesprekken die wij in organisaties begeleiden. Want wij claimen een bijdrage te leveren aan ‘onderlinge betrokkenheid’ en ‘professionele inspiratie’, maar als de systemische tegenkrachten zo groot zijn, is het nog maar de vraag of het zinvol is dit soort gesprekken te voeren.

In ruimer verband wijst Verhaeghe op de toename van sociale fobieën in onze samenleving.

“Sociale angst bij volwassenen is tegenwoordig in het Westen - toch een van de veiligste regio's ter wereld - een ernstig probleem, in die mate dat de Harvard Review of Psychiatry in 2000 'social phobia' de op twee na meest frequente psychiatrische stoornis noemde, na depressie en alcoholverslaving. Is het ver gezocht te veronderstellen dat die algemene angst voor de ander te maken heeft met de exponentiële toename van evaluaties, audits, functioneringsgesprekken en camera's, in combinatie met het verdwijnen van autoriteit en vertrouwen?” (p. 190)

Nu weet ik niet of dit inderdaad te herleiden is tot evaluaties, audits etc. , maar die angst voor de ander, wat de kern van een sociale fobie is, kan een toenemende hindernis zijn bij het voeren van een open, onderzoekend gesprek.

Kortom een boek dat te denken geeft.

 
English

Erik Boers
Mag ik je wat vragen?
 
De dood van Socrates: een schilderij
 
Echt dwarsdenken
 
Ken je mij?
 
Een boek schrijf je nooit alleen...
 
Een eeuw Internationale School voor Wijsbegeerte: van wijsbegeerte naar bezonnenheid
 
Ondermijnt de smartphone het goede gesprek? Een boekbespreking *
 
Maximes rond succes
 
"Leiders zijn lummels"
 
Herdenken en verhalen: stilstaan bij stilstaan
 
Moed: een experiment
 
Zijn wij wel een bestuur?
 
Kritische boekbespreking: Richard Barrett: The Values-driven Organization
 
Mantelzorg is kantelzorg
 
Diaboloog: twee strijdige willen met elkaar in gesprek
 
Van stellige opvatting naar onderzoekende vraag
 
Een kijkje in de bestuurskamer
 
Antifragiel
 
'Stondpunt', een denkoefening
 
De bloedfabriek en de brave burger
 
Een goed gesprek in de High Tech
 
Hemelvaart 2014: verstilling
 
De lof van het vooroordeel
 
Vier gespreksdeugden
 
Kun je samen nadenken?
 
Bezinnen of beslissen?
 
Mis en scene
 
Karakter versus transparantie
 
Spinoza in bedrijf
 
CSI en Socrates
 
Strepen trekken
 
Het paradoxale gesprek in de taiga (een vervolg)
 
Anastasia, zoemende ceders en het Socratisch Cafe
 
Converseren conserveren in de VS
 
Hannah Arendt, martelares?
 
Acteren en contempleren: de kunst van het weven
 
'Hoe geleerder, hoe verkeerder'
 
Filosoferen: klare taal en taal onklaar maken
 
Filosofie en wilskracht, een korte boekbespreking
 
Kritische boekbespreking: "Theorie U" van C. O. Scharmer
 
Tijd voor een gesprek?
 
Een gesprek over eenheid
 
Een goed gesprek van 3 dagen over afspraak, verantwoordelijkheid, discipline
 
Van lezen naar luisteren
 
Geloven: hoe iets verzonnen is en toch bestaat
 
Boekbespreking: "Identiteit"
 
Koninklijke Dialoog
 
Maximes over Europa en Beschaving
 
Boekbespreking: 'De vermoeide samenleving' van Byung-Chul Han
 
Filosofen zijn spraakmakers, geen afspraakmakers
 
Kampvuurgesprek
 
Over laptops en leidinggeven
 
Stuntelige dialoog
 
Het Socratisch Tweegesprek
 
Overstap naar de politiek
 
Een lastig moment van stilte
 
Cognitieve illusies
 
Meer casussen in een Socratische dialoog
 
Gedichten om de denkruimte te openen
 
Authenticiteit
 
Medea
 
Boekbespreking: 'Socratic Citizenship'
 
Samenwerken in een fractie
 
De Nationale Ombudsman
 
Boekbespreking 'Presterende Bestuurders'
 
Over controle en vertrouwen
 
Boekbespreking 'Athene; het leven van de eerste democratie'
 
Restauratie Irritatie
 
Boekbespreking 'Utopie van de Vrije Markt'
 
De Publieke Dialoog
 
Muziek
 
Kiezen, keuzes maken, beslissen
 
Een stomp in je maag
 
Van werkvraag naar denkvraag
 
Populisme en de keukentafel
 
Slim zijn
 

Jurjen van de Groep

Piek Visser - Knijff

Erica Koch

Brunhilde Legeland

Andert Loman

Pieter Mostert

Maarten Rienks

Links

Blogs
Mag ik je wat vragen? | Erik Boers
 
Het juiste midden is geen middenweg | Erica Koch
 
De dood van Socrates: een schilderij | Erik Boers
 
Echt dwarsdenken | Erik Boers
 
Ken je mij? | Erik Boers
 
Meer blogs >>
 
 

Het Nieuwe Trivium B.V. - filosoferen in organisaties | Postbus 490, 5600 AL Eindhoven | 06 - 46118982 | info@hetnieuwetrivium.nl |