Samen Spreken
Samen Denken
Samen Werken

home wie wij zijn wat wij doen en voor wie publicaties contact

Het Socratisch Tweegesprek | Erik Boers

In de “Dialogen” van Plato voert Socrates zijn gesprekken vooral 1 op 1. Als er meer mensen bij het gesprek aanwezig zijn worden die individueel aan de tand gevoeld. Dat is overzichtelijker dan de wijze waarop wij Socratische gesprekken in groepen voeren. Daar dien je als begeleider  zoveel tegelijk in de gaten te houden: de stappen in het gesprek, het handhaven van de gespreksregels, de lijn in het onderzoek, de betrokkenheid van alle deelnemers, de onderlinge relaties, het gespreksklimaat, de keuze van wat op de flip-over genoteerd moet worden, de tijdsduur en het ongeduld.

Toch werd tijdens de Socratische Landdag afgelopen zaterdag duidelijk dat een tweegesprek ook wezenlijk lastige elementen bevat.

De Socratische Landdag is een jaarlijkse bijeenkomst van mensen uit Nederland en Vlaanderen met ervaring in of belangstelling voor het Socratisch Gesprek. Het biedt de ruimte om ervaringen uit te wisselen, te experimenteren met nieuwe vormen en specifieke thema’s te onderzoeken. Het thema dit keer was: ‘Socrates als coach’. Hoewel de meningen enorm uiteenliepen over de vraag of Socrates een coach was, konden we niet om het feit heen dat Socrates in talloze publicaties en workshops voor coaches wordt opgevoerd als lichtend voorbeeld. Binnen die context van coachen is het tweegesprek natuurlijk van groot belang. Vandaar dat Kristof van Rossem (www.socratischgesprek.be) daarover een experimentele workshop aanbood. Als aftrap nam hij een kwartier de tijd om zijn gesprekspartner te laten reflecteren over een recente ervaring waarin de vraag speelde 'Wanneer wordt iemand een echte vriend(in)?'. Hij noteerde haar oordeel binnen het voorbeeld ('Zij zal nooit een echte vriendin worden.') en drie daaronder liggende argumenten. Tenslotte vroeg hij haar het meest wezenlijke argument te kiezen en aan de hand daarvan de vraag te beantwoorden. Naar aanleiding van dit voorbeeld-gesprek zijn we zelf aan de slag gegaan met het uitproberen van zo'n tweegesprek.

In mijn optiek is zo’n tweegesprek lastig om twee redenen: a. je rol als gespreksleider, b. het aanwezige problematiserend vermogen.

Je kunt in een tweegesprek volgens mij niet enkel in de rol van begeleider blijven zitten. Om het gesprek diepgang te geven zul je zelf ook in het onderzoek, het zogenaamde ‘zaakgesprek’, moeten stappen. Bijvoorbeeld door ‘advocaat van de duivel’ te spelen of door je oprecht in te leven en vervolgens jouw gevoelens, gedachten en de onderliggende redenen weer te geven. Daarmee ontstaat een discensus die nodig is om de eigen opvattingen aan te scherpen. Idealiter word je daarin als gespreksleider bevraagd door de ander. Het gesprek wordt daarmee ‘gelijkwaardiger’. Dit betekent wel dat je heel goed je twee rollen (gespreksleiding, gespreksdeelname) uit elkaar moet kunnen houden.

Wat het tweegesprek verder lastig maakt, is dat een groep veel verschillende perspectieven biedt en in het verlengde daarvan zeer uiteenlopende vragen genereert. Dat problematiserend vermogen moet je in een tweegesprek zelf zien op te brengen als gespreksleider.

Kortom: onderschat het voeren van een Socratisch tweegesprek niet!

De stappen in het voorbeeld-tweegesprek zette overigens Kristof iets anders dan bij het reguliere Socratisch Gesprek: hij begon met het vragen naar een situatie waarover iemand wilde reflecteren. Dan pas volgde het formuleren van de denkvraag. (Deze volgorde hanteren we ook bij de zogenaamde Korte Dialoog.)

Aan de vraag of dit soort gesprekken een manier van coachen behelst zijn we niet toegekomen. Zoals verwacht liepen we tijdens de experimenten tegen zoveel nieuwe vragen op, dat we - prettig verward - voortijdig het onderzoek moesten staken.

(In het “Vrije Ruimte Praktijkboek” vind je het Tweegesprek als Praktijkwijzer 10. De genoemde Korte Dialoog vind je terug als Praktijkwijzer 13.) 

 
English

Erik Boers
Geslaagde retraite "Zwijgen en Spreken" op nieuwe locatie bij de Dominicanen
 
Mag ik je wat vragen?
 
De dood van Socrates: een schilderij
 
Echt dwarsdenken
 
Ken je mij?
 
Een boek schrijf je nooit alleen...
 
Een eeuw Internationale School voor Wijsbegeerte: van wijsbegeerte naar bezonnenheid
 
Ondermijnt de smartphone het goede gesprek? Een boekbespreking *
 
Maximes rond succes
 
"Leiders zijn lummels"
 
Herdenken en verhalen: stilstaan bij stilstaan
 
Moed: een experiment
 
Zijn wij wel een bestuur?
 
Kritische boekbespreking: Richard Barrett: The Values-driven Organization
 
Mantelzorg is kantelzorg
 
Diaboloog: twee strijdige willen met elkaar in gesprek
 
Van stellige opvatting naar onderzoekende vraag
 
Een kijkje in de bestuurskamer
 
Antifragiel
 
'Stondpunt', een denkoefening
 
De bloedfabriek en de brave burger
 
Een goed gesprek in de High Tech
 
Hemelvaart 2014: verstilling
 
De lof van het vooroordeel
 
Vier gespreksdeugden
 
Kun je samen nadenken?
 
Bezinnen of beslissen?
 
Mis en scene
 
Karakter versus transparantie
 
Spinoza in bedrijf
 
CSI en Socrates
 
Strepen trekken
 
Het paradoxale gesprek in de taiga (een vervolg)
 
Anastasia, zoemende ceders en het Socratisch Cafe
 
Converseren conserveren in de VS
 
Hannah Arendt, martelares?
 
Acteren en contempleren: de kunst van het weven
 
'Hoe geleerder, hoe verkeerder'
 
Filosoferen: klare taal en taal onklaar maken
 
Filosofie en wilskracht, een korte boekbespreking
 
Kritische boekbespreking: "Theorie U" van C. O. Scharmer
 
Tijd voor een gesprek?
 
Een gesprek over eenheid
 
Een goed gesprek van 3 dagen over afspraak, verantwoordelijkheid, discipline
 
Van lezen naar luisteren
 
Geloven: hoe iets verzonnen is en toch bestaat
 
Boekbespreking: "Identiteit"
 
Koninklijke Dialoog
 
Maximes over Europa en Beschaving
 
Boekbespreking: 'De vermoeide samenleving' van Byung-Chul Han
 
Filosofen zijn spraakmakers, geen afspraakmakers
 
Kampvuurgesprek
 
Over laptops en leidinggeven
 
Stuntelige dialoog
 
Het Socratisch Tweegesprek
 
Overstap naar de politiek
 
Een lastig moment van stilte
 
Cognitieve illusies
 
Meer casussen in een Socratische dialoog
 
Gedichten om de denkruimte te openen
 
Authenticiteit
 
Medea
 
Boekbespreking: 'Socratic Citizenship'
 
Samenwerken in een fractie
 
De Nationale Ombudsman
 
Boekbespreking 'Presterende Bestuurders'
 
Over controle en vertrouwen
 
Boekbespreking 'Athene; het leven van de eerste democratie'
 
Restauratie Irritatie
 
Boekbespreking 'Utopie van de Vrije Markt'
 
De Publieke Dialoog
 
Muziek
 
Kiezen, keuzes maken, beslissen
 
Een stomp in je maag
 
Van werkvraag naar denkvraag
 
Populisme en de keukentafel
 
Slim zijn
 

Jurjen van de Groep

Piek Visser - Knijff

Erica Koch

Brunhilde Legeland

Andert Loman

Pieter Mostert

Maarten Rienks

Links

Blogs
Patientparticipatie: stamelen en tasten door Loudi Langelaan | Blogs
 
Geslaagde retraite "Zwijgen en Spreken" op nieuwe locatie bij de Dominicanen | Erik Boers
 
Mag ik je wat vragen? | Erik Boers
 
Het juiste midden is geen middenweg | Erica Koch
 
De dood van Socrates: een schilderij | Erik Boers
 
Meer blogs >>
 
 

Het Nieuwe Trivium B.V. - filosoferen in organisaties | Postbus 490, 5600 AL Eindhoven | 06 - 46118982 | info@hetnieuwetrivium.nl |