Samen Spreken
Samen Denken
Samen Werken

home wie wij zijn wat wij doen en voor wie publicaties contact

Cognitieve illusies | Erik Boers

Bij de aanvang van een denkgesprek is er een handeling nodig om de overgang te maken van de ruimte waaruit de deelnemers komen (regelend, oplossend, vergaderend, kletsend ...) naar de vrije denkruimte. Het voorlezen van een gedicht is één manier om die overgang te markeren. Daarover schreef ik onlangs een weblog. Een andere manier is het werken met zogenaamde ‘cognitieve illusies’: vraagstukken die de illusies van onze cognitieve intuïties blootleggen. Voorafgaand aan bijvoorbeeld een Socratisch Gesprek kun je wat geestelijk rek- en strekwerk doen door een half uur aan de slag te gaan met wat wiskundige raadselen. Niet voor niets raadde Plato aan om eerst een tijdlang wiskunde te studeren voordat je je waagt aan de wijsbegeerte.

Touw om de wereldbol

Stel dat je een enorm lang touw hebt. Je legt dat touw over de evenaar, zodanig dat het touw een cirkel om de aarde vormt. Nu maak je het touw 1 meter langer. Hoe ver moet het touw dan overal van de grond zijn om een nieuwe cirkel rond de evenaar de krijgen? Neem daarbij aan dat de aarde een perfecte bol is, zonder bergen etc.

Het antwoord blijft me verbazen, ook al is het simpel te berekenen.

 

(http://www.rdzl.nl/lang_touw_raadsel/uitleg.html)

Drie deuren

Stel dat je deelneemt aan een spelprogramma en je mag kiezen uit drie deuren: achter een van de deuren staat een auto, achter de andere twee staan geiten. Je kiest een deur, zeg nr. 1, en de presentator, die weet wat er achter de deuren staat, opent een andere deur, zeg nr. 3, met een geit erachter. Hij zegt dan tegen je: "Zou je deur nr. 2 willen kiezen?" Is het in je voordeel om van deur te wisselen?

Onze intuïtie zegt ‘nee’. Helaas. Als ik de uitleg enkele keren lees, dan begin ik het enigszins te snappen. En ik put hoop uit de vermelding dat de wiskundigen het er toch niet helemaal over eens zijn. (http://nl.wikipedia.org/wiki/Driedeurenprobleem)

Onder de streep

Tenslotte een voorbeeld uit ons Praktijkboek Vrije Ruimte. Daarin hebben we een enigszins bizarre oefening opgenomen, genaamd ‘onder de streep’ (praktijkwijzer #6, p. 34). Het maakt de deelnemers duidelijk dat een zeer eenvoudige opdracht tot uiteenlopende interpretaties en waarnemingen kan leiden. Probeer het maar eens uit!

De eerste twee stappen gaan als volgt:

  • maak je tafel leeg; leg het blanco A4 voor je
  • trek een horizontale lijn ongeveer 3 cm onder de top
  • schrijf boven de lijn: ‘Wat zie je onder de streep?’
  • schrijf je antwoord op die vraag onder de streep
  • laat dat antwoord op je inwerken; kijk naar wat er gebeurt met je
  • schrijf meer antwoorden op, als je dat wilt; ga niet ‘afkijken’ en met je buur praten, maar concentreer je op je eigen onderzoek

 Stap 2

  • kies vervolgens een (voor jou minder bekende) gesprekspartner
  • wissel uit wat je hebt opgeschreven
  • onderzoek elkaars antwoorden
  • bepaal rondom welke vraag zich jullie gesprek afspeelt
  • noteer die vraag

 (Jos  Kessels, Erik Boers, Pieter Mostert: Vrije Ruimte Praktijkboek, Boom, 2008)

 Wie kent er nog meer van dit soort hersenkneders?

 
English

Erik Boers
Mag ik je wat vragen?
 
De dood van Socrates: een schilderij
 
Echt dwarsdenken
 
Ken je mij?
 
Een boek schrijf je nooit alleen...
 
Een eeuw Internationale School voor Wijsbegeerte: van wijsbegeerte naar bezonnenheid
 
Ondermijnt de smartphone het goede gesprek? Een boekbespreking *
 
Maximes rond succes
 
"Leiders zijn lummels"
 
Herdenken en verhalen: stilstaan bij stilstaan
 
Moed: een experiment
 
Zijn wij wel een bestuur?
 
Kritische boekbespreking: Richard Barrett: The Values-driven Organization
 
Mantelzorg is kantelzorg
 
Diaboloog: twee strijdige willen met elkaar in gesprek
 
Van stellige opvatting naar onderzoekende vraag
 
Een kijkje in de bestuurskamer
 
Antifragiel
 
'Stondpunt', een denkoefening
 
De bloedfabriek en de brave burger
 
Een goed gesprek in de High Tech
 
Hemelvaart 2014: verstilling
 
De lof van het vooroordeel
 
Vier gespreksdeugden
 
Kun je samen nadenken?
 
Bezinnen of beslissen?
 
Mis en scene
 
Karakter versus transparantie
 
Spinoza in bedrijf
 
CSI en Socrates
 
Strepen trekken
 
Het paradoxale gesprek in de taiga (een vervolg)
 
Anastasia, zoemende ceders en het Socratisch Cafe
 
Converseren conserveren in de VS
 
Hannah Arendt, martelares?
 
Acteren en contempleren: de kunst van het weven
 
'Hoe geleerder, hoe verkeerder'
 
Filosoferen: klare taal en taal onklaar maken
 
Filosofie en wilskracht, een korte boekbespreking
 
Kritische boekbespreking: "Theorie U" van C. O. Scharmer
 
Tijd voor een gesprek?
 
Een gesprek over eenheid
 
Een goed gesprek van 3 dagen over afspraak, verantwoordelijkheid, discipline
 
Van lezen naar luisteren
 
Geloven: hoe iets verzonnen is en toch bestaat
 
Boekbespreking: "Identiteit"
 
Koninklijke Dialoog
 
Maximes over Europa en Beschaving
 
Boekbespreking: 'De vermoeide samenleving' van Byung-Chul Han
 
Filosofen zijn spraakmakers, geen afspraakmakers
 
Kampvuurgesprek
 
Over laptops en leidinggeven
 
Stuntelige dialoog
 
Het Socratisch Tweegesprek
 
Overstap naar de politiek
 
Een lastig moment van stilte
 
Cognitieve illusies
 
Meer casussen in een Socratische dialoog
 
Gedichten om de denkruimte te openen
 
Authenticiteit
 
Medea
 
Boekbespreking: 'Socratic Citizenship'
 
Samenwerken in een fractie
 
De Nationale Ombudsman
 
Boekbespreking 'Presterende Bestuurders'
 
Over controle en vertrouwen
 
Boekbespreking 'Athene; het leven van de eerste democratie'
 
Restauratie Irritatie
 
Boekbespreking 'Utopie van de Vrije Markt'
 
De Publieke Dialoog
 
Muziek
 
Kiezen, keuzes maken, beslissen
 
Een stomp in je maag
 
Van werkvraag naar denkvraag
 
Populisme en de keukentafel
 
Slim zijn
 

Jurjen van de Groep

Piek Visser - Knijff

Erica Koch

Brunhilde Legeland

Andert Loman

Pieter Mostert

Maarten Rienks

Links

Blogs
Mag ik je wat vragen? | Erik Boers
 
Het juiste midden is geen middenweg | Erica Koch
 
De dood van Socrates: een schilderij | Erik Boers
 
Echt dwarsdenken | Erik Boers
 
Ken je mij? | Erik Boers
 
Meer blogs >>
 
 

Het Nieuwe Trivium B.V. - filosoferen in organisaties | Postbus 490, 5600 AL Eindhoven | 06 - 46118982 | info@hetnieuwetrivium.nl |