Samen Spreken
Samen Denken
Samen Werken

home wie wij zijn wat wij doen en voor wie publicaties contact

Cognitieve illusies | Erik Boers

Bij de aanvang van een denkgesprek is er een handeling nodig om de overgang te maken van de ruimte waaruit de deelnemers komen (regelend, oplossend, vergaderend, kletsend ...) naar de vrije denkruimte. Het voorlezen van een gedicht is één manier om die overgang te markeren. Daarover schreef ik onlangs een weblog. Een andere manier is het werken met zogenaamde ‘cognitieve illusies’: vraagstukken die de illusies van onze cognitieve intuïties blootleggen. Voorafgaand aan bijvoorbeeld een Socratisch Gesprek kun je wat geestelijk rek- en strekwerk doen door een half uur aan de slag te gaan met wat wiskundige raadselen. Niet voor niets raadde Plato aan om eerst een tijdlang wiskunde te studeren voordat je je waagt aan de wijsbegeerte.

Touw om de wereldbol

Stel dat je een enorm lang touw hebt. Je legt dat touw over de evenaar, zodanig dat het touw een cirkel om de aarde vormt. Nu maak je het touw 1 meter langer. Hoe ver moet het touw dan overal van de grond zijn om een nieuwe cirkel rond de evenaar de krijgen? Neem daarbij aan dat de aarde een perfecte bol is, zonder bergen etc.

Het antwoord blijft me verbazen, ook al is het simpel te berekenen.

 

(http://www.rdzl.nl/lang_touw_raadsel/uitleg.html)

Drie deuren

Stel dat je deelneemt aan een spelprogramma en je mag kiezen uit drie deuren: achter een van de deuren staat een auto, achter de andere twee staan geiten. Je kiest een deur, zeg nr. 1, en de presentator, die weet wat er achter de deuren staat, opent een andere deur, zeg nr. 3, met een geit erachter. Hij zegt dan tegen je: "Zou je deur nr. 2 willen kiezen?" Is het in je voordeel om van deur te wisselen?

Onze intuïtie zegt ‘nee’. Helaas. Als ik de uitleg enkele keren lees, dan begin ik het enigszins te snappen. En ik put hoop uit de vermelding dat de wiskundigen het er toch niet helemaal over eens zijn. (http://nl.wikipedia.org/wiki/Driedeurenprobleem)

Onder de streep

Tenslotte een voorbeeld uit ons Praktijkboek Vrije Ruimte. Daarin hebben we een enigszins bizarre oefening opgenomen, genaamd ‘onder de streep’ (praktijkwijzer #6, p. 34). Het maakt de deelnemers duidelijk dat een zeer eenvoudige opdracht tot uiteenlopende interpretaties en waarnemingen kan leiden. Probeer het maar eens uit!

De eerste twee stappen gaan als volgt:

  • maak je tafel leeg; leg het blanco A4 voor je
  • trek een horizontale lijn ongeveer 3 cm onder de top
  • schrijf boven de lijn: ‘Wat zie je onder de streep?’
  • schrijf je antwoord op die vraag onder de streep
  • laat dat antwoord op je inwerken; kijk naar wat er gebeurt met je
  • schrijf meer antwoorden op, als je dat wilt; ga niet ‘afkijken’ en met je buur praten, maar concentreer je op je eigen onderzoek

 Stap 2

  • kies vervolgens een (voor jou minder bekende) gesprekspartner
  • wissel uit wat je hebt opgeschreven
  • onderzoek elkaars antwoorden
  • bepaal rondom welke vraag zich jullie gesprek afspeelt
  • noteer die vraag

 (Jos  Kessels, Erik Boers, Pieter Mostert: Vrije Ruimte Praktijkboek, Boom, 2008)

 Wie kent er nog meer van dit soort hersenkneders?

 
English

Erik Boers

Dorien Brunt

Piek Visser - Knijff

Erica Koch

Brunhilde Legeland

Pieter Mostert

Maarten Rienks

Links

Blogs
Hoe komt het dat we regelmatig worden verrast? | Erik Boers
 
Vieren: 10 jaar Socratisch cafe Utrecht | Blogs
 
Leve de crisis! - Hoe een gesprek te managen? | Maarten Rienks
 
Het Dillema dilemma: Ze zeggen dat ik geen meid ben | Erik Boers
 
Het ultieme praktijkboek - een boeksignalement | Erik Boers
 
Meer blogs >>
 
 

Het Nieuwe Trivium BV, filosoferen in organisaties | Postb. 490 5600 AL Eindhoven | 0646118982 | info@hetnieuwetrivium.nl |